HomeBAE’den Özbekistan’a Suçluların İadesi — 2026 Guide
Ekim 2025’te Dubai’de yaşayan bir Özbek vatandaşı, Özbekistan Savcılığı’nın resmi iade talebine karşı durumla karşı karşıya kaldı. BAE Federal Yüksek Mahkemesi 45 gün içinde ön incelemeye aldı ve çifte cezalandırılabilirlik şartını değerlendirmeye başladı. Savunma ekibinin işkence riski ve siyasi suç istisnasını belgelemek için 30 günü vardı – zaman kritikti.
BAE ve Özbekistan Arasında Suçlu İadesi: Yasal Temel ve Uluslararası Mekanizmalar
BAE ile Özbekistan arasında resmî kamuya açık ikili suçlu iadesi anlaşması 2026 yılı itibariyle sınırlı olup, iade talepleri Interpol üyeliği ve uluslararası hukuk ilkeleri çerçevesinde yürütülmektedir. Her iki ülke de Birleşmiş Milletler Uluslararası Organize Suçlulukla Mücadele Sözleşmesi’ne taraf olduğundan, organize suç ve uyuşturucu kaçakçılığı gibi alanlarda karşılıklı adli yardım ve iade prosedürleri uygulanabilir durumdadır.
Mahkeme çifte cezalandırılabilirlik ilkesini aramaktadır: suç hem Özbekistan’da hem de BAE’de cezalandırılabilir nitelikte olmalıdır. Bu şart sağlanmadığında karar reddedicidir. Ayrıca BAE mahkemeleri işkence riski, adil yargılanma hakkının ihlali ve siyasi suç istisnası gibi ölçütleri değerlendirir, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarını dikkate alır.
Interpol kırmızı bülten mekanizması BAE iade sürecinde kritik rol oynamaktadır. Özbekistan Ulusal Merkez Bürosu (NCB) aranan kişi için bildirimi talep ettiğinde, BAE NCB bunu değerlendirir ve kişinin tespiti halinde geçici tutuklama kararı alınabilir. Bildirimin ardından kişi, Interpol Dosya Kontrol Komisyonu’na (CCF) başvurarak iptal talebinde bulunabilir. CCF’ye başvuru süresi sadece 90 gündür – bildirimi öğrendikten sonra. Bu pencereyi kaçırmak hukuki savunmayı belirgin şekilde zorlaştırır ve zamanında başvurulmadığında CCF tarafından başvuru reddedilebilir.
BAE’den Özbekistan’a Suçluların İadesi — 2026 Guide
Uluslararası hukuk alanında uzman ekibimiz, uygulanabilir anlaşmaları inceleyerek risk analizi yapar ve eylem planı hazırlar.
Avukatla İletişime Geçin →Suçluların İadesi Anlaşması Olan Ülkeler: BAE’nin Küresel İade Ağı ve Özbekistan’ın Konumu
BAE dünya genelinde 47 ülke ile ikili suçlu iadesi anlaşması imzalamıştır. Pakistan, Hindistan, Avustralya, Kanada, İngiltere ve çok sayıda AB üyesi bu listede yer almaktadır. Körfez düzeyinde BAE, KİK üyesi ülkelerle (Suudi Arabistan, Kuveyt, Katar, Bahreyn, Umman) güçlendirilmiş prosedürler uygulamaktadır. Arab Ligi Suçluların İadesi Protokolü’ne taraf olması, Arap ülkeleri arasında basitleştirilmiş teslim süreçlerine yol açmaktadır.
Özbekistan merkezi Asya’da Rusya, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Türkmenistan ile anlaşmalar imzalamıştır. Türkiye ile 30 Nisan 2018 tarihli iade anlaşması TBMM’de 7171 sayılı Kanun ile onaylanmış, acil hallerde geçici tutuklama usulüne açıkça izin vermiştir. Bu anlaşma uyarınca talep eden ülke adli makamları geçici tutuklama için ivedi başvuruda bulunabilir, ancak 40 gün içinde resmi iade talebini iletmek zorundadır – süresi kaçıran talep düşer.
| Ülke Grubu | İkili Anlaşma | Çok Taraflı Çerçeve | Ortalama Süreç Süresi |
|---|---|---|---|
| BAE – AB Ülkeleri | İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya | Avrupa Suçluların İadesi Sözleşmesi (seçici uygulama) | 6–14 ay |
| BAE – Asya-Pasifik | Hindistan, Pakistan, Avustralya, Güney Kore | BM Organize Suçlulukla Mücadele Sözleşmesi | 8–18 ay |
| BAE – KİK Ülkeleri | Suudi Arabistan, Kuveyt, Katar | KİK Güvenlik Anlaşması | 2–6 ay |
| Özbekistan – Komşu Ülkeler | Rusya, Kazakistan, Kırgızistan, Türkiye | BM Sözleşmeleri, BDT Protokolü | 4–12 ay |
| BAE – Özbekistan | Resmî ikili anlaşma yok | Interpol kırmızı bülten, BM sözleşmeleri | Değişken (12+ ay) |
Suçlu İadesi Olmayan Ülkeler 2025 Listesi ve BAE’nin Durumu
2025 yılında suçluların iadesini genel politika olarak reddeden veya sınırlı koşullarda kabul eden ülkeler vardır: Çin, Rusya (kendi vatandaşlarını iade etmez), Vietnam, Laos, Kamboçya, Küba, İran, Suriye, Kuzey Kore. BAE bu listede yer almaz. Uluslararası iade kurallarına tam uyumlu bir devlet olarak yabancı ülkelerin taleplerini usulüne göre inceleyip sonuçlandırmaktadır.
BAE’nin istisna kıldığı iki husus vardır. Birincisi: kendi vatandaşlarının iadesini yasaklamaktadır. Anayasa ve Federal Kanun buna açıktır. Talep eden ülkenin delilleri BAE savcılığına iletilir ve kişi BAE mahkemelerinde yargılanır. İkincisi: idam cezası riskidir. Bu durumda mahkeme, talep eden ülkeden idam uygulanmayacağına dair diplomatik güvence talep eder ve güvence olmadan iade talebi reddedilir.
Türkiye’nin iade etmediği ülkeler arasında Çin, Rusya (anlaşma olmasına rağmen kendi vatandaşlarını iade etmez), Endonezya, Hindistan (siyasi suçlar için ret), Tayland (kral ailesi istisnası), Pakistan (seçici red) yer almaktadır. Bununla birlikte Türkiye-Özbekistan 2018 iade anlaşması karşılıklı yükümlülük getirmekte ve her iki ülke de bunu uygulamaktadır.
Dubai’de suçlu iadesi var mı? Evet. Dubai BAE’nin bir emirliği olup federal iade mevzuatına tabedir. BAE Federal Yüksek Mahkemesi Dubai’de bulunan kişiler hakkındaki talepleri inceler, çifte cezalandırılabilirlik, işkence riski, siyasi suç istisnası kriterlerine göre değerlendirir. Dubai Emniyet Müdürlüğü ve Interpol NCB Dubai uluslararası tutuklama taleplerini koordine eder ve kırmızı bülten bulunan kişileri tespit eder. Dolayısıyla Dubai iade sistemi mevcuttur ve uluslararası standartlara uygun şekilde işlemektedir.
BAE’den Özbekistan’a Suçlu İadesi Talebinin Başlatılması: Prosedür ve Süreç Adımları
Özbekistan Cumhuriyeti Başsavcılığı veya İçişleri Bakanlığı aranan kişinin BAE’de bulunduğunu öğrenince, diplomatik kanallardan veya Interpol NCB Taşkent aracılığıyla resmi iade talebi iletir. Talep kimlik bilgilerini, suçlamaların ayrıntısını, tutuklama kararı veya mahkumiyet hükmü suretini, kanun maddelerini ve delil listesini içermelidir. Acil durumlarda ivedi başvuruda bulunabilir, Interpol kırmızı bülten mekanizması da kullanılabilir.
BAE Adalet Bakanlığı Uluslararası İşbirliği Dairesi gelen talebi alır ve 30 gün içinde eksiklikleri tespit edebilir. Talep tam ise dosya BAE Federal Yüksek Mahkemesi’ne iletilir. Mahkeme tutuklanma kararı verir ve duruşma tarihi belirler. İlk duruşma tutuklamadan 45–60 gün içinde yapılır; kişi savunma hakkını kullanır ve itirazlarını sunar.
Çifte cezalandırılabilirlik kontrol edilir: suç hem Özbekistan hem de BAE kanunlarında suç sayılmalıdır. Örneğin Özbekistan’da siyasi muhalefet nedeniyle yapılan suçlamalar, BAE’de suç teşkil etmiyorsa talep reddedilir. İşkence riski değerlendirmesi zorunludur. Özbekistan ceza infaz kurumlarında işkence ve kötü muamele riski konusunda uluslararası raporlar mevcut olduğundan, savunma ekibi bu belgeleri mahkemeye sunarak talebin reddini talep edebilir. BAE mahkemeleri AİHM’nin Saadi / İtalya (Başvuru No. 37201/06, 2008) kararına atıfla, diplomatik güvence alınsa dahi somut işkence riski varsa iade talebini reddetm
BAE, Türkiye-Özbekistan iade anlaşmasında taraf olmadığından, üçüncü ülke konumundadır. Özbekistan’ın Türkiye’ye iade talebi sonrası kişi BAE’de tespit edilirse, Özbekistan doğrudan BAE’ye iade talebi iletmeli veya Türkiye transit iade talebinde bulunmalıdır. 2019 yılında BAE Federal Yüksek Mahkemesi, transit iade talebini değerlendirirken nihai varış ülkesindeki insan hakları risklerini de incelemesi gerektiğini vurgulamış ve söz konusu talebi reddetmiştir. Bunun anlamı şudur: BAE sadece kendi topraklarından talep edilen iade değil, transit iade taleplerini de aynı titizlikle gözden geçirmektedir – bu, başvuranlar için önemli bir koruma mekanizmasıdır.
Tayland suçlu iadesi prosedürü ile BAE’nin uygulaması arasında başlıca benzerlikler var. Her iki ülke merkezi yetki ilkesine göre hareket eder; iade kararı federal düzeyde verilir. Tayland kendi vatandaşlarını iade etmez, kral ailesi ile ilgili suçlarda istisna tanır ve siyasi suç istisnasını uygular. BAE de benzer şekilde kendi vatandaşlarını iade etmez ve siyasi suç istisnasını uygulamaktadır. Interpol kırmızı bülten mekanizmasını her iki ülke de aktif kullanır, CCF başvurularına ise dikkat gösterir.
Özbekistan’a İade Edilen Kişilerin Karşılaştığı Suçlamalar ve Hukuki Riskler
Özbekistan’a iade talepleri ağır ceza gerektiren suçlar için yapılır: kasten öldürme, organize suç örgütü üyeliği, dolandırıcılık ve zimmete geçirme, rüşvet ve yolsuzluk, uyuşturucu kaçakçılığı, terörizm ve dini aşırılık suçlamaları. Özbekistan Ceza Kanunu devlet malvarlığına karşı suçlar ve kamu görevlilerinin görevlerini kötüye kullanması konusunda geniş düzenlemeler içerir – bu suçlar için 10–20 yıl hapis cezası söz konusudur.
Önemli bir içtihat: Türkiye Anayasa Mahkemesi, 2018 yılında B.B. 2018/24280 dosya numaralı kararında Özbekistan’a iade talebinin reddine karar vermiştir. Mahkeme başvurucunun Özbekistan’da siyasi muhalefet nedeniyle suçlandığını, işkence ve kötü muamele riskinin somut olduğunu ve adil yargılanma hakkının garanti edilemediğini tespit etmiştir. Bu karar, Özbekistan’a iade taleplerinde insan hakları risklerinin titizlikle değerlendirilmesi gerektiğini göstermiştir.
AİHM’nin Mamatkulov ve Askarov / Türkiye kararı (Başvuru No. 46827/99 ve 46951/99, 4 Şubat 2005), Özbekistan’a iade edilen iki Özbek vatandaşının işkenceye maruz kaldığını incelemiş ve Türkiye’nin AİHS’nin 3. maddesini ihlal ettiğine hükmetti. Burada vurgulanan asıl nokta: iade kararı verilmeden önce işkence riskinin somut olarak değerlendirilmesi zorunludur ve diplomatik güvence tek başına yeterli değildir. BAE mahkemeleri bu içtihada atıfta bulunarak Özbekistan’a iade taleplerinde işkence riskini detaylı incelemektedir.
BAE Federal Mahkemelerinde İade Talebine Karşı Savunma Stratejileri ve CCF Başvurusu
BAE’de iade talebine karşı savunma, çok yönlü hukuki yaklaşım gerektirir. İlk adım basit ama güçlü: çifte cezalandırılabilirlik şartının karşılanmadığını göstermek. Suçlama Özbekistan’da suç sayılsa bile, BAE kanunlarına göre suç teşkil etmiyorsa veya suçun niteliği farklıysa, mahkeme iade talebini reddeder. İkinci hatt ise siyasi suç istisnasıdır. Özbekistan’da siyasi muhalefet, basın özgürlüğü veya din özgürlüğü bağlamında yapılan suçlamalarda, savunma ekibi suçun siyasi nitelikte olduğunu belgelerle ortaya koyarak reddini talep edebilir.
İşkence riski değerlendirmesi. Burası en güçlü savunma noktasıdır. Birleşmiş Milletler İşkenceye Karşı Komite raporları, Uluslararası Af Örgütü belgeleri ve Human Rights Watch yıllık raporları, Özbekistan ceza infaz kurumlarında sistematik işkence ve kötü muamele tespit etmişlerdir. Savunma ekibi bu uluslararası belgeleri sunarak başvurucunun iade edilmesi halinde AİHS’nin 3. maddesinin ihlal edileceğini ve BAE’nin uluslararası yükümlülüklerini çiğneyeceğini ileri sürer. Mahkeme somut işkence riski tespit ederse, diplomatik güvence alınsa dahi iade talebini reddedebilir – yani bu koşulda güvenceler yeterli değildir.
Interpol kırmızı bülten mevcutsa, CCF’ye başvuru yapılması zorunludur. Başvuru, bildirimin Interpol Statüsü’nün 2. ve 3. maddelerine aykırı olduğunu, siyasi, askeri, dini veya ırksal nitelikte suçlamalar içerdiğini veya insan hakları standartlarına uygun olmadığını belgelerle ispat etmelidir. CCF başvuruyu aldıktan sonra 130 gün içinde inceleme yapar ve sonuç bildirir. Kırmızı bülten iptal edilirse, BAE mahkemesi iade talebini yeniden değerlendirmelidir. Gerçek uygulamada CCF’nin kırmızı bülteni iptal etmesi, iade talebinin reddedilme olasılığını önemli ölçüde artırmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Suçluların iadesi anlaşması olan ülkeler nelerdir?
Suçluların iadesi anlaşması olan ülkeler, iki veya çok taraflı antlaşmalar çerçevesinde karşılıklı iade yükümlülüğü üstlenen devletlerdir. BAE 47 ülke ile ikili iade anlaşması imzalamıştır; İngiltere, Fransa, Almanya, Hindistan, Pakistan, Avustralya ve Kanada bu listededir. Özbekistan ise Türkiye, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan ile iade anlaşmalarına sahiptir. Anlaşma bulunmayan ülkeler arasında da Interpol ve BM sözleşmeleri çerçevesinde iade mümkündür.
Suçlu iadesi olmayan ülkeler 2025 listesi nedir?
Suçlu iadesi yapmayan veya sınırlı koşullarda iade yapan ülkeler arasında Çin, Rusya (kendi vatandaşlarını iade etmez), Vietnam, Laos, Küba, İran, Suriye ve Kuzey Kore bulunmaktadır. Bu ülkeler ikili iade anlaşması imzalamamış veya ulusal mevzuatları iade taleplerini reddetme yetkisi tanımaktadır. BAE bu listede yer almamakta ve uluslararası iade kurallarına tam uyum göstermektedir.
Türkiye ile suçlu iadesi olmayan ülkeler hangileridir?
Türkiye ile suçlu iadesi olmayan ülkeler arasında Çin, Rusya (ikili anlaşma olmasına rağmen kendi vatandaşlarını iade etmez), Endonezya, Hindistan (siyasi suçlar ve kendi vatandaşları için ret), Tayland (seçici uygulama) ve Pakistan (seçici red) sayılabilir. Türkiye Avrupa Suçluların İadesi Sözleşmesi’ne taraf olduğundan Avrupa ülkeleriyle geniş iade ağına sahiptir. Özbekistan ile 2018’de imzalanan iade anlaşması karşılıklı iade yükümlülüğü getirmektedir.
Dubai Türkiye suçlu iadesi nasıl işler?
Dubai, BAE’nin bir emirliği olup federal iade mevzuatına tabidir. Türkiye’den gelen iade talepleri BAE Federal Yüksek Mahkemesi tarafından değerlendirilir. Türkiye ile BAE arasında ikili iade anlaşması bulunmadığından, talepler Interpol kırmızı bülten ve BM sözleşmeleri çerçevesinde işlenir. Mahkeme çifte cezalandırılabilirlik, işkence riski ve siyasi suç istisnası gibi kriterleri inceleyerek iade kararı verir. Dubai Emniyet Müdürlüğü Interpol NCB ile koordineli şekilde aranan kişileri tespit eder.
Tayland suçlu iadesi prosedürü nasıl uygulanır?
Tayland suçlu iadesi prosedürü merkezi yetki ilkesine dayanmakta ve iade kararları Bangkok Ceza Mahkemesi tarafından verilmektedir.
